Tài sản giới tỷ phú toàn cầu tăng cao kỷ lục 18.300 tỷ USD, thao túng chính trị và truyền thông, chuyện gì đây?

Trong báo cáo do tổ chức từ thiện quốc tế Oxfam công bố mới đây, tài sản của giới tỷ phú toàn cầu đã tăng vọt lên mức cao kỷ lục 18.300 tỷ USD, trong bối cảnh tầng lớp siêu giàu ngày càng tìm cách mở rộng quyền lực để phục vụ lợi ích riêng.

Theo báo cáo, số lượng tỷ phú trên toàn cầu đã vượt mốc 3.000 người trong năm ngoái. Tổng tài sản của nhóm này tăng 16%, tương đương 2.500 tỷ USD chỉ trong vòng một năm.

Riêng tại Mỹ, tổng tài sản ròng của các tỷ phú lên tới gần 8.000 tỷ USD. Quốc gia này hiện là nơi sinh sống của 932 tỷ phú – nhiều nhất thế giới. Oxfam dự báo nền kinh tế lớn nhất toàn cầu có thể sớm chứng kiến tỷ phú nghìn tỷ USD đầu tiên.

Ngày 17/1, Forbes ước tính tài sản của CEO Tesla – Elon Musk – đã lên tới khoảng 780 tỷ USD, tiến sát mốc 800 tỷ USD, củng cố nhận định này.

Trong khi tài sản của giới siêu giàu tăng vọt, tiến trình giảm nghèo toàn cầu lại rơi vào trạng thái chững lại. Theo Oxfam, tỷ lệ nghèo trên thế giới hiện nhìn chung vẫn tương đương mức của năm 2019, trước đại dịch Covid-19.

Khoảng cách giữa tăng trưởng tài sản ở “đỉnh tháp” và đời sống của đa số dân cư ngày càng lớn, làm dấy lên lo ngại về tính bền vững của mô hình phát triển hiện nay.

Oxfam cho biết, kể từ năm 2020 đến nay, tài sản của các tỷ phú đã tăng tới 81%, đồng thời mô tả giai đoạn vừa qua là một thập kỷ thuận lợi cho giới tỷ phú. Trái ngược với xu hướng này, tiến trình giảm nghèo toàn cầu lại chững lại, với mức độ nghèo đói hiện nay về cơ bản không khác nhiều so với năm 2019, thông cáo của tổ chức nhấn mạnh.

Tổ chức Oxfam cũng chỉ ra rằng giới siêu giàu thường sử dụng khối tài sản khổng lồ của mình để củng cố quyền lực chính trị và kiểm soát truyền thông. Oxfam dẫn chứng việc tỷ phú Elon Musk tham gia vào chính quyền Mỹ từ đầu năm 2025, tỷ phú Jeff Bezos sở hữu tờ The Washington Post, hay tỷ phú Vincent Bollore thâu tóm kênh tin tức CNews của Pháp.

“Ảnh hưởng vượt trội của giới siêu giàu đối với chính trị, nền kinh tế và truyền thông đã làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng và đẩy chúng ta ngày càng xa mục tiêu xóa đói giảm nghèo”, ông Amitabh Behar, Giám đốc điều hành Oxfam, chia sẻ trong báo cáo.

Kể từ năm 2014, Tổ chức Oxfam đều đặn công bố các báo cáo về bất bình đẳng kinh tế song song với thời điểm diễn ra Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) thường niên tại Davos, Thụy Sĩ.

Năm nay, Hội nghị Davos, bắt đầu khai mạc từ 19/1, dự kiến quy tụ khoảng 65 nguyên thủ quốc gia và 850 giám đốc điều hành doanh nghiệp. Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là sẽ phát biểu trước các đại biểu vào 21/1.

Thao túng chính trị và truyền thông

Theo giám đốc Oxfam Amitabh Behar, khoảng cách ngày càng rộng giữa người giàu và phần còn lại của xã hội đang tạo ra một xu hướng thâm hụt chính trị cực kỳ nguy hiểm và không bền vững. Ông cho rằng nhiều chính phủ đang đưa ra những lựa chọn sai lầm khi chiều theo giới tinh hoa, bảo vệ tài sản của họ, trong khi lại hạn chế quyền của người dân và chưa có phản ứng phù hợp trước sự phẫn nộ về chi phí sinh hoạt ngày càng trở nên đắt đỏ.

Theo CNBC đưa tin, trong năm 2025, đạo luật thuế được Tổng thống Trump gọi là “dự luật to đẹp” (Big, beautiful bill) đã đưa ra hàng loạt ưu đãi thuế cho người giàu, với những cá nhân có thu nhập từ 1 triệu USD trở lên được hưởng mức tăng thu nhập khoảng 3%. Trong khi đó, theo báo cáo năm 2023 của Viện Ludwig về Thịnh vượng Kinh tế Chia sẻ, phần lớn người Mỹ hiện không còn đủ khả năng chi trả cho một mức sống chất lượng. Dữ liệu điều tra dân số Mỹ công bố hồi tháng 9/2025 cho thấy khoảng 10% dân số nước này sống trong nghèo đói vào năm 2024.

Trước thực trạng đó, Oxfam kêu gọi các chính phủ xây dựng kế hoạch mang tầm quốc gia nhằm giảm bất bình đẳng, đánh thuế giới siêu giàu để hạn chế quyền lực của họ, thiết lập các hàng rào ngăn cách mạnh mẽ hơn giữa chính trị và tài sản, đồng thời tăng cường bảo vệ quyền tự do ngôn luận.

“Nghèo về kinh tế tạo ra nạn đói. Nghèo về chính trị tạo ra sự phẫn nộ”, giám đốc Oxfam Behar nói.

Báo cáo của Oxfam cũng cảnh báo rằng các quốc gia giàu đang cắt giảm viện trợ nhanh hơn và nhiều hơn bao giờ hết. Những động thái này, bao gồm cả việc đóng cửa Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), có thể khiến thêm khoảng 14 triệu người tử vong vào năm 2030, theo ước tính của tổ chức.

Báo cáo mới công bố của Oxfam cho thấy, trong năm 2023, có khoảng 74 trên tổng số 2.027 tỷ phú toàn cầu từng đảm nhiệm các vị trí điều hành hoặc lập pháp trong chính phủ các nước. Tỷ lệ này tương đương 3,6% “cơ hội nắm giữ quyền lực chính trị” của nhóm siêu giàu.

So sánh với mức trung bình của công dân toàn cầu – chỉ khoảng 0,0009% – cho thấy khả năng tiếp cận và chi phối quyền lực của các tỷ phú cao hơn tới hơn 4.000 lần. Theo Oxfam, đây là minh chứng rõ ràng cho sự bất cân xứng ngày càng lớn giữa bất bình đẳng kinh tế và bất bình đẳng chính trị.

“Báo cáo năm nay thực sự làm sáng tỏ mối quan hệ giữa bất bình đẳng chính trị và bất bình đẳng kinh tế”, bà Rebecca Riddell, Trưởng bộ phận chính sách cấp cao về công bằng kinh tế tại Oxfam Mỹ, nhận xét.

Phân tích của Oxfam chỉ ra ba cách thức chủ đạo mà giới siêu giàu sử dụng để xây dựng và củng cố quyền lực chính trị.

Thứ nhất là mua chuộc chính trị, thông qua các khoản tài trợ cho chiến dịch tranh cử, đảng phái và các ủy ban chính trị. Tại Mỹ, năm 2024, cứ mỗi 6 USD chi cho các ứng cử viên và tổ chức chính trị thì có 1 USD đến từ 100 gia đình tỷ phú giàu nhất.

Thứ hai là đầu tư để hợp thức hóa quyền lực của tầng lớp tinh hoa, bằng cách gây ảnh hưởng đến quá trình xây dựng chính sách, luật pháp và dư luận xã hội, nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế dài hạn.

Thứ ba là tiếp cận trực tiếp các thể chế, khi chính các tỷ phú hoặc người thân, cộng sự của họ ra tranh cử và nắm giữ chức vụ trong bộ máy nhà nước.

Theo Oxfam, trong năm 2023, hơn 11% tỷ phú toàn cầu từng giữ hoặc tìm cách giành ghế trong chính quyền – một tỷ lệ vượt xa bất kỳ nhóm xã hội nào khác.

Xu hướng này trở nên rõ nét hơn trong giai đoạn 2024–2025. Oxfam dẫn chứng việc thế giới chứng kiến lễ nhậm chức của một tổng thống tỷ phú với nội các gồm nhiều tỷ phú, được hậu thuẫn bởi người giàu nhất thế giới.

Đó là chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong nhiệm kỳ mới, với sự hiện diện nổi bật của các nhân vật giàu có trong nội các và vai trò cố vấn của tỷ phú Elon Musk. Theo Oxfam, đây là minh họa điển hình cho việc ranh giới giữa quyền lực kinh tế và quyền lực chính trị ngày càng mờ nhạt.

Không dừng lại ở chính trị, giới tỷ phú còn gia tăng ảnh hưởng trong các lĩnh vực định hình dư luận và tương lai công nghệ.

Báo cáo của Oxfam cho biết hơn một nửa các tập đoàn truyền thông lớn nhất thế giới hiện thuộc sở hữu của các tỷ phú. Trong lĩnh vực mạng xã hội, 9 trên 10 công ty lớn nhất do chỉ 6 tỷ phú điều hành. Đáng chú ý, 8 trong số 10 công ty trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu toàn cầu cũng nằm trong tay giới siêu giàu.

Theo Oxfam, sự tập trung quyền lực này không chỉ tạo ra lợi thế kinh tế vượt trội, mà còn làm gia tăng khả năng kiểm soát thông tin, dữ liệu và các nền tảng công nghệ cốt lõi của nền kinh tế số.

×