Bê bối rúng động làng kiểm toán thế giới khi Deloitte bị phát hiện liên tục dùng AI làm báo cáo tư vấn cho khách hàng

Khi chính phủ Canada chi gần 1,6 triệu CAD (khoảng 1,1 triệu USD) để Deloitte thực hiện báo cáo y tế của một bang. Chính họ cũng không nghĩ rằng chuyện mà Úc gặp phải sẽ xảy ra với mình khi báo cáo của Deloitte bị phát hiện có lỗi có khả năng do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Theo The Independent, báo cáo của Deloitte chứa các trích dẫn sai: Viện dẫn những bài báo học thuật bịa đặt để rút ra kết luận trong các phân tích hiệu quả chi phí; gán tên các nhà nghiên cứu có thật vào những công trình họ chưa từng tham gia; thậm chí “sáng tác” các bài báo đồng tác giả giữa những người chưa từng làm việc chung.

Còn Giáo sư kiêm Giám đốc nghiên cứu điều dưỡng Gail Tomblin Murphy (ĐH Dalhousie, Nova Scotia) nói với The Independent - người được Deloitte trích dẫn trong một “bài báo tưởng tượng” cho biết, mình chỉ từng cộng tác với 3 trong số 6 đồng tác giả, còn lại được nêu trong trích dẫn sai.

Sự việc này đánh dấu đây là quốc gia thứ hai trong năm nay cáo buộc hãng tư vấn nằm trong Big4 kiểm toán này yếu kém trong khâu kiểm chứng.

Trước đó, theo AP thì Deloitte Australia sẽ hoàn lại một phần trong tổng số 440.000 đô la Úc (tương đương 290.000 USD) mà chính phủ Úc đã chi trả cho một báo cáo bị phát hiện chứa nhiều lỗi nghi do AI tạo ra.

Trong giới dịch vụ chuyên nghiệp thường có câu slogan kinh điển: "Khách hàng không mua giờ làm việc, họ mua sự an tâm". Nhưng khi Deloitte một trong Big4 của ngành kiểm toán và tư vấn tài chính toàn cầu lại giao phó sự an tâm đó cho trí tuệ nhân tạo với khả năng "tưởng tượng" và rồi tự tay đập vỡ chiếc "chén thánh" của chính mình.

Cái giá phải trả nếu bạn bán giá hàng hiệu nhưng chất lượng "hàng chợ"

Giống như PwC, EY và KPMG, Deloitte hoạt động theo mô hình mạng lưới các công ty thành viên (Partnership). Do đó, chúng ta sẽ không thấy biểu đồ giá cổ phiếu lao dốc sau bê bối này. Tuy nhiên, trong mô hình Partnership, uy tín chính là vốn hoá. Khi cổ phiếu không tồn tại, niềm tin của Chính phủ và các tập đoàn lớn là thước đo duy nhất.

Vụ việc tại Úc và Canada không chỉ là sai sót kỹ thuật. Tại Úc, Thượng nghị sĩ Barbara Pocock đã công khai yêu cầu Deloitte hoàn trả toàn bộ số tiền, cáo buộc tập đoàn "dùng AI sai mục đích". Tại Canada, một báo cáo trị giá tới 1,1 triệu USD bị phát hiện chứa những dữ liệu "ma" do AI bịa đặt.

Trong kinh tế học thương hiệu, đây được gọi là "Sự sụp đổ của định vị cao cấp". Deloitte thu phí dịch vụ "hàng hiệu" (premium) nhưng lại giao hàng "hàng chợ" (commodity) được thực hiện bởi công cụ AI mà bất kỳ cũng có thể thực hiện được. Nếu các chính phủ – những khách hàng lớn nhất của Big4 – bắt đầu nghi ngờ năng lực thẩm định của Deloitte, thiệt hại sẽ không nằm ở giá cổ phiếu, mà nằm ở việc mất đi những hợp đồng giá trị khổng lồ trong tương lai.

Và bài học giáo khoa về cách để... thất bại trong xử lý khủng hoảng

Deloitte Canada tuyên bố "AI không viết báo cáo mà chỉ hỗ trợ trích dẫn" , nhưng thực tế báo cáo chứa những thông tin không tồn tại, những phán quyết toà án giả mạo và những bài báo khoa học bịa đặt.

Khi được yêu cầu bình luận về các sai sót trong báo cáo, Deloitte không trả lời trực tiếp mà chỉ nói với hãng thông tấn AP rằng "vấn đề đã được giải quyết trực tiếp với khách hàng". Deloitte cũng không phản hồi câu hỏi liệu các lỗi này có phải do AI tạo ra hay không.

Trong kỷ nguyên thông tin, sự im lặng bị mặc định là sự thừa nhận tội lỗi. Nhìn lại lịch sử, Arthur Andersen – gã khổng lồ thứ 5 từng đứng trên cả Big4 đã sụp đổ sau vụ Enron không chỉ vì sai phạm kiểm toán, mà vì thái độ che giấu và tiêu hủy tài liệu. Deloitte đang đi trên vết xe đổ nguy hiểm bằng cách cố gắng đóng kín cánh cửa truyền thông, nhưng lại quên rằng họ đang sống trong ngôi nhà bằng kính. Việc né tránh trách nhiệm giải trình công khai chỉ khiến các bên liên quan đặt câu hỏi lớn hơn Liệu có những báo cáo khác cũng được "xào nấu" bởi AI mà chưa bị phát hiện?

Ảo giác của AI là lỗi kỹ thuật nhưng "ảo giác trên đỉnh kim tự tháp" chính là lỗi chí mạng

Deloitte, với vị thế ngự trị trên đỉnh kim tự tháp Big4, dường như đã rơi vào cái bẫy của chính ánh hào quang mình tạo ra. Phải chăng khi bạn đứng quá cao, bạn dễ dàng lầm tưởng rằng mọi thứ mình xuất xưởng đều mặc nhiên là chân lý, và những quy trình kiểm soát cơ bản "nhàm chán" chỉ dành cho những kẻ nghiệp dư. Nhưng thực tế tàn khốc đã chứng minh ngược lại. Bản báo cáo tại Úc không chỉ sai một lỗi chính tả, nó chứa tới 20 lỗi sơ đẳng về mặt dữ liệu và học thuật. Việc trích dẫn một cuốn sách "không tồn tại" và gán nó cho Giáo sư Lisa Burton Crawford – một chuyên gia luật công danh tiếng – dù chủ đề hoàn toàn nằm ngoài chuyên môn của bà, là một sự xúc phạm đối với hai chữ "chuyên gia". Tại sao một tập đoàn sở hữu quy trình kiểm soát chất lượng (Quality Assurance - QA) được ca tụng là nghiêm ngặt nhất thế giới lại để lọt lưới những hạt sạn to như tảng đá này?

Đáng lẽ mọi dữ kiện và thống kê đều phải có ít nhất hai lớp kiểm chứng nhưng với Deloitte thì cả người làm và người kiểm tra dường như đã "khoán trắng" cho AI. Họ tin vào Azure OpenAI hơn là tin vào sự cần mẫn tra cứu, xác minh từ các chuyên gia.

Trong khi, khách hàng trả phí "khủng" cho Deloitte để mua sự sắc sảo của trí tuệ con người và sự chính xác tuyệt đối của dữ liệu được thẩm định. Nhưng thứ họ nhận được là sản phẩm của một trí tuệ nhân tạo biết "tưởng tượng". Khi chuyên gia lười biếng đến mức không thèm đọc lại tài liệu tham khảo, họ không còn là nhà tư vấn chiến lược, họ chỉ là những kẻ trung gian vô trách nhiệm của công nghệ.

Và khi Deloitte tự cho mình quyền "đốt cháy giai đoạn", bỏ qua các bước thống kê và kiểm chứng cốt tử, họ đã tự tay rút đi những viên gạch nền móng của tòa tháp uy tín. Ảo giác của AI là lỗi kỹ thuật, nhưng ảo giác về sự bất khả xâm phạm của chính mình mới là lỗi chí mạng của doanh nghiệp.

×