WHO: Nguy cơ virus Hanta tại Việt Nam hiện ở mức thấp

Bà Jennifer Horton đánh giá, đợt bùng phát hiện chủ yếu giới hạn trong phạm vi một tàu du lịch quốc tế cụ thể và chưa ghi nhận trường hợp người Việt Nam nào có mặt trên tàu. Tuy nhiên, sự việc tiếp tục cho thấy dịch bệnh truyền nhiễm có thể vượt qua mọi biên giới quốc gia nếu không được giám sát và ứng phó kịp thời.

Để bảo vệ người dân trước các nguy cơ sức khỏe xuyên biên giới, các quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang phối hợp chặt chẽ trong khuôn khổ Điều lệ Y tế Quốc tế (IHR, 2025) của WHO, nhằm xây dựng và duy trì năng lực quốc gia trong việc phát hiện sớm và ứng phó hiệu quả với các mối đe dọa dịch bệnh.

Quyền Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam cho biết, trước đó, năm 2025, Bộ Y tế Việt Nam đã phối hợp với WHO và các đối tác tiến hành đánh giá năng lực quốc gia nhằm xác định, khắc phục các khoảng trống trong công tác chuẩn bị, phát hiện và ứng phó với các tình huống y tế công cộng khẩn cấp như dịch bệnh hoặc thảm họa.

Đánh giá về các biện pháp phòng, chống dịch của Việt Nam hiện nay, đại diện WHO cho biết Bộ Y tế đã chủ động triển khai truyền thông cộng đồng, xây dựng hướng dẫn tạm thời về giám sát và phòng chống bệnh do virus Hanta ở người, đồng thời tăng cường cảnh giác và kiểm soát loài gặm nhấm tại các cửa khẩu quốc tế trọng điểm.

Tại Hà Nội, Sở Y tế đã yêu cầu CDC Hà Nội theo dõi sát diễn biến dịch bệnh trên thế giới, chủ động tham mưu các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp với tình hình thực tế. Công tác giám sát y tế đối với hành khách nhập cảnh và quá cảnh tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài cũng được tăng cường nhằm phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ để kịp thời xử lý.

Theo WHO, các văn phòng WHO tại các quốc gia đang phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia WHO tại cấp khu vực và Trụ sở chính. Các nỗ lực ứng phó ở cấp độ quốc tế bao gồm việc đánh giá nhanh nguy cơ, cung cấp hướng dẫn kỹ thuật cho các quốc gia thành viên, đồng thời trực tiếp điều phối quá trình đưa hành khách rời tàu và hồi hương tại đảo Tenerife (Tây Ban Nha) theo các quy trình y tế nghiêm ngặt.

WHO khuyến cáo, mặc dù nguy cơ virus Hanta tại Việt Nam hiện ở mức thấp, song bất kỳ bệnh truyền nhiễm nào đang lưu hành trên thế giới cũng có thể trở thành mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng.

Việc phòng ngừa nhiễm virus Hanta tập trung chủ yếu vào việc giảm thiểu sự tiếp xúc giữa con người và loài gặm nhấm. 

Các biện pháp hiệu quả bao gồm: giữ nhà ở và nơi làm việc luôn sạch sẽ; bịt kín các khe hở có thể tạo điều kiện cho loài gặm nhấm xâm nhập vào nhà ở hoặc công trình; bảo quản thực phẩm cẩn thận, an toàn; áp dụng các biện pháp vệ sinh an toàn tại những khu vực có nguy cơ bị ô nhiễm do loài gặm nhấm; tránh quét khô hoặc hút bụi phân và nước tiểu của loài gặm nhấm; làm ẩm các khu vực bị ô nhiễm trước khi tiến hành vệ sinh; và tăng cường thực hành vệ sinh tay thường xuyên.

Cũng như đối với bất kỳ đợt bùng phát bệnh truyền nhiễm nào, khi xuất hiện các trường hợp nghi ngờ, việc phát hiện sớm và cách ly kịp thời người bệnh, theo dõi chặt chẽ những người tiếp xúc gần, cùng với việc áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn tiêu chuẩn có vai trò rất quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ lây lan tiếp theo, TS. Jennifer Horton nhấn mạnh.

Virus Hanta là virus gì

Virus Hanta là loại virus lây truyền từ động vật sang người, thường lây nhiễm tự nhiên ở loài gặm nhấm và đôi khi lây sang người. Nhiễm virus ở người có thể dẫn đến bệnh nặng và thường gây tử vong, mặc dù mức độ bệnh khác nhau tùy thuộc vào loại virus và vị trí địa lý. Ở châu Mỹ, nhiễm virus Hanta được biết là dẫn đến hội chứng tim phổi do virus Hanta (HCPS), một tình trạng tiến triển nhanh chóng ảnh hưởng đến phổi và tim, trong khi ở châu Âu và châu Á, virus Hanta được biết là gây ra sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), chủ yếu ảnh hưởng đến thận và mạch máu.

Mặc dù không có phương pháp điều trị đặc hiệu nào chữa khỏi bệnh do hantavirus gây ra, nhưng việc chăm sóc y tế hỗ trợ sớm là chìa khóa để cải thiện tỷ lệ sống sót và tập trung vào việc theo dõi lâm sàng chặt chẽ và quản lý các biến chứng về hô hấp, tim mạch và thận. Phòng ngừa chủ yếu phụ thuộc vào việc giảm tiếp xúc giữa người và các loài gặm nhấm bị nhiễm bệnh.

Họ virus và phân loại

Virus Hanta thuộc họ 

 , trong bộ 

 . Mỗi loại virus Hanta thường liên quan đến một loài gặm nhấm cụ thể làm vật chủ trung gian, trong đó virus gây nhiễm trùng kéo dài mà không có triệu chứng rõ rệt.

Mặc dù nhiều loài hantavirus đã được xác định trên toàn thế giới, nhưng chỉ một số ít trong số đó được biết là gây bệnh cho người.

Gánh nặng bệnh tật

Nhiễm virus Hanta tương đối hiếm gặp trên toàn cầu nhưng có liên quan đến tỷ lệ tử vong từ <1–15% ở châu Á và châu Âu và lên đến 50% ở châu Mỹ. Trên toàn thế giới, ước tính có từ 10.000 đến hơn 100.000 ca nhiễm mỗi năm 

 , với gánh nặng lớn nhất ở châu Á và châu Âu.

Quá trình lây truyền

Virus hantavirus lây truyền sang người qua tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc nước bọt bị nhiễm bệnh của các loài gặm nhấm. Nhiễm trùng cũng có thể xảy ra, mặc dù ít phổ biến hơn, qua vết cắn của chuột. Các hoạt động có tiếp xúc với chuột như dọn dẹp không gian kín hoặc thông gió kém, làm nông nghiệp, lâm nghiệp và ngủ trong nhà có nhiều chuột làm tăng nguy cơ phơi nhiễm.

Cho đến nay, việc lây truyền từ người sang người chỉ được ghi nhận đối với virus 

ở châu Mỹ và vẫn còn hiếm gặp. Khi xảy ra, sự lây truyền giữa người với người có liên quan đến tiếp xúc gần gũi và kéo dài, đặc biệt là giữa các thành viên trong gia đình hoặc bạn đời, và dường như dễ xảy ra nhất trong giai đoạn đầu của bệnh, khi virus dễ lây lan hơn.

Triệu chứng và biểu hiện lâm sàng

Ở người, các triệu chứng thường bắt đầu từ một đến tám tuần sau khi tiếp xúc, tùy thuộc vào loại virus, và thường bao gồm sốt, đau đầu, đau cơ và các triệu chứng về đường tiêu hóa như đau bụng, buồn nôn hoặc nôn mửa.

Chẩn đoán

Việc chẩn đoán sớm nhiễm hantavirus có thể khó khăn vì các triệu chứng ban đầu rất giống với các bệnh sốt hoặc bệnh đường hô hấp khác, chẳng hạn như cúm, COVID-19, viêm phổi do virus, bệnh leptospirosis, sốt xuất huyết hoặc nhiễm trùng huyết. Do đó, việc khai thác tiền sử bệnh cẩn thận là rất cần thiết, đặc biệt chú ý đến khả năng tiếp xúc với động vật gặm nhấm, các nguy cơ nghề nghiệp và môi trường, lịch sử du lịch và tiếp xúc với các trường hợp đã được xác nhận ở những khu vực có hantavirus.

Việc xác nhận trong phòng thí nghiệm dựa vào xét nghiệm huyết thanh để phát hiện kháng thể IgM đặc hiệu với hantavirus hoặc sự gia tăng nồng độ IgG, cũng như các phương pháp phân tử như phản ứng chuỗi polymerase phiên mã ngược (RT-PCR) trong giai đoạn cấp tính của bệnh, khi RNA virus có thể được phát hiện trong máu.

Các mẫu bệnh phẩm thu thập từ bệnh nhân tiềm ẩn nguy cơ sinh học; việc xét nghiệm trong phòng thí nghiệm đối với các mẫu chưa được khử hoạt tính cần được tiến hành trong điều kiện an toàn sinh học tối đa. Tất cả các mẫu sinh học chưa được khử hoạt tính cần được đóng gói bằng hệ thống đóng gói ba lớp khi vận chuyển trong nước và quốc tế.

Thuốc điều trị

Hiện chưa có thuốc kháng virus hoặc vắc-xin đặc hiệu nào được cấp phép cho bệnh nhiễm hantavirus. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và tập trung vào theo dõi lâm sàng chặt chẽ và quản lý các biến chứng về hô hấp, tim mạch và thận. Tiếp cận sớm với chăm sóc tích cực, khi có chỉ định lâm sàng, sẽ cải thiện kết quả điều trị, đặc biệt đối với bệnh nhân mắc hội chứng tim phổi do hantavirus.

Phòng ngừa và kiểm soát

Việc phòng ngừa nhiễm hantavirus chủ yếu phụ thuộc vào việc giảm tiếp xúc giữa người và loài gặm nhấm. Các biện pháp hiệu quả bao gồm:

Trong thời gian bùng phát dịch hoặc khi nghi ngờ có ca bệnh, việc xác định và cách ly sớm các ca bệnh, theo dõi những người tiếp xúc gần và áp dụng các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm tiêu chuẩn là rất quan trọng để hạn chế sự lây lan thêm.

Phòng ngừa và kiểm soát nhiễm trùng trong môi trường chăm sóc sức khỏe

Các bằng chứng hiện có cho thấy nguy cơ lây truyền hantavirus, bao gồm cả virus 

 , trong môi trường chăm sóc sức khỏe là rất thấp khi áp dụng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm trùng thích hợp. Trong môi trường chăm sóc sức khỏe, cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa tiêu chuẩn cho tất cả bệnh nhân, bao gồm vệ sinh tay, vệ sinh môi trường và xử lý an toàn máu và dịch cơ thể.

Đối với trường hợp nghi ngờ hoặc xác nhận nhiễm hantavirus, nên áp dụng các biện pháp phòng ngừa tiêu chuẩn kết hợp với các biện pháp phòng ngừa lây truyền trong quá trình chăm sóc. Đối với các thủ thuật tạo khí dung, cần sử dụng các biện pháp phòng ngừa lây truyền qua đường không khí. Việc nhận biết sớm các trường hợp nghi ngờ, cách ly kịp thời và tuân thủ nhất quán các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm trùng được khuyến cáo vẫn rất cần thiết để bảo vệ nhân viên y tế.

×