UAE rời OPEC, ai sẽ kiểm soát thị trường dầu mỏ?

Theo Reuters đưa tin hôm 28/4 (the giờ thế giới), UAE chính thức tuyên bố rút khỏi OPEC sau quá trình rà soát toàn diện chính sách sản xuất và định hướng phát triển năng lượng.

Bộ trưởng Năng lượng UAE, ông Suhail Al Mazrouei, cho biết quyết định được tính toán nhằm hạn chế tối đa tác động đến thị trường cũng như các đối tác trong liên minh. Theo ông, việc rút lui ở thời điểm hiện tại “sẽ gây xáo trộn ở mức tối thiểu đối với giá cả và OPEC+”.

Giới phân tích cũng đồng tình rằng ảnh hưởng trước mắt không quá lớn, trong bối cảnh sản lượng của OPEC đang suy giảm do bất ổn địa chính trị tại Trung Đông. Tháng 3 vừa qua, sản lượng của khối giảm 27%, xuống còn khoảng 20,79 triệu thùng/ngày.

Trong suốt nhiều thập kỷ, OPEC vận hành như một “cartel dầu mỏ” - một liên minh độc quyền kiểm soát thị trường dầu mỏ, sử dụng hạn ngạch sản lượng để điều tiết cung và qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến giá. Dưới vai trò dẫn dắt của Saudi Arabia, tổ chức này từng nhiều lần chứng minh khả năng “neo giá” thị trường theo ý muốn, đặc biệt trong các giai đoạn khủng hoảng hoặc dư cung.

Tuy nhiên, cấu trúc quyền lực đó đang dần suy yếu khi những điều kiện nền tảng thay đổi.

Sự trỗi dậy của dầu đá phiến tại Mỹ đã tạo ra một nguồn cung linh hoạt chưa từng có. Không giống các mỏ dầu truyền thống, sản lượng của Mỹ có thể tăng nhanh khi giá cao và giảm khi giá thấp, khiến mọi nỗ lực kiểm soát của OPEC dễ bị vô hiệu hóa. Song song với đó, những bất đồng nội bộ ngày càng rõ rệt, khi các quốc gia thành viên có mức chi phí sản xuất và nhu cầu ngân sách khác nhau, dẫn đến việc không phải ai cũng sẵn sàng hy sinh sản lượng vì mục tiêu chung. Việc UAE rời đi chính là biểu hiện rõ nhất của xu hướng “quốc gia hóa lợi ích” này.

Quan trọng hơn, thị trường dầu ngày nay không còn thuần túy là câu chuyện cung cầu vật lý. Dòng tiền từ các quỹ đầu tư, giao dịch hợp đồng tương lai và yếu tố tâm lý đã khiến giá dầu phản ứng nhanh và mạnh với thông tin, thậm chí trước khi các thay đổi về sản lượng thực sự diễn ra. Trong bối cảnh đó, OPEC vẫn có ảnh hưởng, nhưng đã mất đi vị thế độc tôn trong việc kiểm soát giá.

Ông Michael Brown, Chiến lược gia Nghiên cứu cấp cao tại Pepperstone, đây là “một sự kiện quan trọng với thị trường năng lượng toàn cầu, nhưng tác động ngắn hạn tương đối hạn chế”.

Dù không gây biến động ngay lập tức, việc UAE rút lui được cho là sẽ tạo ra những hệ quả đáng kể về dài hạn đối với OPEC.

Theo ước tính ông Dan Pickering, Giám đốc đầu tư của Pickering Energy Partners, việc UAE rời đi có thể khiến tỷ lệ kiểm soát nguồn cung dầu toàn cầu của OPEC giảm từ khoảng 30% xuống còn 26%.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn là OPEC mất đi một trong số ít thành viên có công suất dự phòng lớn – công cụ then chốt để điều tiết thị trường.

UAE có khả năng bổ sung thêm khoảng 1,5 triệu thùng/ngày, với tổng công suất tối đa hơn 4,8 triệu thùng/ngày. Theo định nghĩa của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), công suất dự phòng là năng lực có thể đưa vào khai thác trong vòng 30 ngày và duy trì ít nhất 90 ngày.

Ông Jorge Leon, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Rystad Energy đồng quan điểm, nhưng cảnh báo hệ quả lâu dài cho OPEC nhận định, chỉ có Arab Saudi và UAE là hai thành viên sở hữu đáng kể năng lực này. Vì vậy, khi UAE rời đi, khả năng “can thiệp nhanh” vào thị trường của OPEC sẽ suy giảm đáng kể.

“Một OPEC yếu hơn về cấu trúc, với ít năng lực dự phòng tập trung hơn, sẽ ngày càng khó điều chỉnh nguồn cung và ổn định giá cả”, ông Leon cảnh báo.

Ở chiều ngược lại, việc rời OPEC giúp UAE mở rộng không gian chính sách và tăng tính linh hoạt trong sản xuất.

Hiện tại, OPEC áp hạn ngạch sản lượng đối với UAE ở mức khoảng 3,2 triệu thùng/ngày, thấp hơn đáng kể so với năng lực thực tế. Các chuyên gia cho rằng nếu không còn bị ràng buộc, quốc gia này có thể tiến tới mục tiêu nâng sản lượng lên khoảng 5 triệu thùng/ngày trong những năm tới.

Việc gia tăng sản lượng đồng nghĩa UAE có thể bổ sung thêm khoảng 1–2% nguồn cung dầu toàn cầu, qua đó mở rộng thị phần trong dài hạn.

Bên cạnh đó, nền kinh tế đa dạng hơn so với nhiều quốc gia xuất khẩu dầu mỏ giúp UAE có khả năng linh hoạt hơn trong việc chấp nhận biến động giá, nhằm đổi lấy lợi thế cạnh tranh.

Cạnh tranh nội khối và yếu tố địa chính trịMột số chuyên gia nhận định quyết định của UAE cũng phản ánh xu hướng cạnh tranh ngày càng rõ nét giữa các nhà sản xuất lớn trong khu vực, đặc biệt là với Arab Saudi – quốc gia giữ vai trò dẫn dắt OPEC và OPEC+.

Ngoài ra, trong bối cảnh địa chính trị Trung Đông còn nhiều bất ổn, việc UAE tăng cường quan hệ hợp tác với các đối tác lớn, bao gồm Mỹ, cũng có thể là một yếu tố được tính đến trong chiến lược dài hạn.

Tuy nhiên, các phân tích này vẫn mang tính tham khảo, trong khi phía UAE khẳng định sẽ tiếp tục “hành động có trách nhiệm” và phối hợp với các bên nhằm duy trì ổn định thị trường dầu mỏ.

×