Gần 80.000 người lao động lĩnh vực công nghệ mất việc trong 3 tháng, do AI hay bình phong trí tuệ nhân tạo?

Làm sóng sa thải 2026 do AI hay bình phong trí tuệ nhân tạo?

Thế giới công nghệ luôn ẩn chứa biến số, bởi công nghệ do con người tạo ra. Song từ vô thức, con người đang sợ hãi trước công nghệ do con người tạo ra?. Nghịch lý này đang trở lên phổ rộng trên thị trường lao động, thậm chí nó kéo theo cả những người lao động làm trong lĩnh vực công nghệ.

Mới đây, theo phân tích chi tiết từ tổ chức RationalFX dựa trên các thông báo sa thải chính thức và dữ liệu từ cơ quan quản lý lao động, con số chính xác lên tới 78.557 việc làm liên quan nhân viên công nghệ đã hoàn toàn biến mất từ ngày 1/1 đến ngày 1/4.

Đáng chú ý, thị trường Mỹ chiếm tỉ trọng áp đảo với 76,7% tổng số ca sa thải. Điểm đáng chú ý nhất trong báo cáo của RationalFX là gần một nửa số lượng cắt giảm này, tương đương 37.638 vị trí, được cho là có nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp từ việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và nỗ lực tự động hóa quy trình làm việc của các tập đoàn.

Theo Nikkie Asia, gần một nửa số trường hợp cắt giảm nói trên (khoảng 37.638 trường hợp) được cho là có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc triển khai AI và tự động hóa quy trình làm việc.

Còn theo Independent, chỉ riêng trong tháng 3, các công ty công nghệ đã cắt giảm 18.720 việc làm, tăng 24% so với cùng kỳ năm trước.

Ngoài lĩnh vực công nghệ, các nhà tuyển dụng Mỹ cho biết đã cắt giảm 60.620 việc làm trong tháng 3, đánh dấu mức tăng 25% so với tháng 2. AI trở thành lý do phổ biến cho việc cắt giảm. Khoảng 1/4 số thông báo sa thải tuyên bố nguyên nhân là do việc áp dụng AI. Các tập đoàn lớn như Amazon, Meta, Oracle và Block đã trực tiếp viện dẫn AI để giải thích cho các đợt cắt giảm nhân sự của mình.

AI đang bị dùng làm "bình phong" để che đậy lý do sa thải thực sự

Dù số lượng sa thải lớn, các chuyên gia nhận định tác động thực sự của AI đối với thị trường lao động vẫn chưa được cảm nhận hết. Có thể mất từ 6 tháng đến 1 năm nữa để các doanh nghiệp thấy được mức tăng năng suất thực tế từ AI.

Tuy nhiên, nhiều lãnh đạo công nghệ như Sam Altman (OpenAI) và Marc Andreessen nghi ngờ rằng AI đang bị dùng làm "bình phong" để che đậy lý do sa thải thực sự là các công ty đang dư thừa nhân sự quá mức (từ 25% đến 75% lao động).

Ông Babak Hodjat, Giám đốc AI của Cognizant, cho rằng phải mất tới một năm nữa mới có thể thấy rõ tác động thực sự của công nghệ này lên lực lượng lao động. “Tôi không chắc những đợt cắt giảm này có thực sự do AI hay không,” ông nói, cho rằng nhiều quyết định giảm nhân sự xuất phát từ “kỳ vọng” về AI hơn là hiệu quả thực tế.

“Đôi khi AI trở thành ‘vật tế thần’ về mặt tài chính - khi doanh nghiệp tuyển dụng quá nhiều hoặc muốn thu hẹp quy mô, họ đổ lỗi cho AI”, ông nói thêm.

Dù vậy, ông cũng thừa nhận việc AI dẫn đến cắt giảm nhân sự là điều khó tránh, nhưng phải “6 tháng, 9 tháng hoặc một năm nữa” các doanh nghiệp mới thực sự thấy được lợi ích về năng suất. 

“Đây sẽ là một quá trình chuyển đổi đau đớn với tất cả chúng ta,” ông nói, đồng thời cảnh báo rằng sự “đau đớn” này sẽ còn gia tăng khi doanh nghiệp tích hợp AI sâu hơn vào hoạt động.

Bản thân Cognizant cũng đang trải qua quá trình chuyển đổi đó. Dù phần lớn doanh thu vẫn đến từ dịch vụ outsourcing (BPO), công ty đang phát triển các công cụ AI agent có thể thay thế chính những công việc từng được thuê ngoài. Cognizant đã thành lập các phòng thí nghiệm AI tại San Francisco và Bengaluru để phát triển các công nghệ tiên tiến như tinh chỉnh mô hình ngôn ngữ lớn và triển khai AI agent.

“Chúng tôi buộc phải làm vậy”, Hodjat nói, khi khách hàng ngày càng yêu cầu tích hợp AI vào dịch vụ IT truyền thống. “Kỳ vọng về năng suất khi viết code cho khách hàng đã thay đổi. Chúng tôi phải làm việc hiệu quả hơn.”

Dù các công cụ AI như OpenClaw giúp triển khai AI agent nhanh hơn, Hodjat cho rằng chúng vẫn thiếu độ bảo mật và độ tin cậy cần thiết cho doanh nghiệp. Vì vậy, Cognizant đã phát triển nền tảng AI riêng, cho phép khách hàng xây dựng, triển khai và giám sát các agent trong một hệ thống tập trung, có kiểm soát.

Theo ông, nhiều khách hàng từng thử các giải pháp AI “đóng gói sẵn” nhưng không đạt hiệu quả về hiệu suất hoặc bảo mật. “Có một kỳ vọng rằng AI sẽ làm được tất cả, nên không cần đến các công ty dịch vụ nữa. Nhưng thực tế là bạn vẫn cần ‘khâu cuối cùng’ để vận hành hệ thống cho doanh nghiệp”.

Công ty niêm yết trên Nasdaq này ghi nhận doanh thu năm 2025 đạt 21,1 tỷ USD, tăng 7% so với cùng kỳ, trong khi mảng BPO tăng trưởng 9%. Hơn 70% nhân sự của Cognizant làm việc tại Ấn Độ.

Hodjat cho biết công ty không có kế hoạch sa thải lực lượng này khi AI phát triển, mà sẽ đào tạo họ để sử dụng AI hiệu quả hơn, qua đó nâng cao năng suất và đảm nhận thêm công việc từ khách hàng. Cognizant cũng đang tuyển dụng thêm sinh viên mới tốt nghiệp, dù xu hướng chung là thu hẹp các vị trí cấp thấp. 

“Sẽ có rất nhiều người ra trường không tìm được việc vì thiếu kinh nghiệm. Doanh nghiệp cần tuyển họ, đào tạo họ cách sử dụng AI trong từng lĩnh vực cụ thể,” ông nói, đồng thời cho rằng so với tuyển nhân sự giàu kinh nghiệm, cách này “rẻ hơn và nhanh hơn”.

Câu chuyện người lao động bị sa thải, hay vô hình rơi vào làn sóng mất việc chỉ là một tấm bình phong về trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên không thể phủ nhận cuộc chơi công nghệ đã đổi ngôi. Điều này đòi hỏi người lao động cần bắt nhịp học hỏi thêm những công nghệ mới, sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ làm việc thay vì để nhà tuyển dụng lấy AI làm lý do buộc nhân sự phải rời đi.

Năm 2025, Microsoft đã sa thải 15.000 người. Amazon cắt 16.000 việc làm vào tháng 1. Atlassian cho nghỉ 10% lực lượng lao động như một phần trong chiến lược xoay trục sang AI. Block cắt giảm 40% nhân sự, cho rằng AI có thể đảm nhận phần lớn công việc lập trình cơ bản.

Meta, công ty đặt mục tiêu xây dựng một AI “siêu trí tuệ” gần như thần thánh cũng được cho là đã sa thải 700 nhân viên, đồng thời tăng mạnh chương trình thưởng cổ phiếu cho một nhóm nhỏ lãnh đạo cấp cao.

“Gã khổng lồ” ngành chip bán dẫn Intel trong năm 2025 cũng dự kiến sẽ công bố kế hoạch trong tuần này nhằm cắt giảm hơn 20% lực lượng lao động, trong nỗ lực tinh gọn hoạt động và giảm bớt sự quan liêu, theo tin từ hãng thông tấn Reuters vào thứ Ba (22/4), trích dẫn một nguồn tin thân cận.

Với kế hoạch sa thải hơn 21.000 nhân viên, con số này tương đương khoảng 20% lực lượng lao động toàn cầu của hãng.

Theo tin đưa ra từ phía công ty, đây là chương trình để giúp tái cấu trúc hoạt động, giảm chi phí và tăng cường hiệu quả trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt và những thách thức tài chính kéo dài.

Có lẽ điều này không quá bất ngờ: Các lãnh đạo Big Tech từ lâu đã cảnh báo rằng AI sẽ dẫn đến mất việc làm. Chỉ có điều họ dường như quên nói rằng những mất mát đó không hẳn đến từ việc AI trực tiếp thay thế con người, mà chủ yếu đến từ những lý do rất “kinh doanh” như thời tiền AI: Khi chi tiêu quá nhiều, cuối cùng bạn sẽ phải cắt giảm chi phí.

Các lãnh đạo cũng nhanh chóng gắn việc sa thải với AI theo cách mơ hồ nhất có thể, để tránh thực tế nghe “khó chịu” hơn: Nhiều công ty công nghệ đã tuyển dụng quá đà trong thời kỳ đại dịch và giờ đang bị bóp nghẹt bởi lãi suất cao, lạm phát, cùng chính những quyết định đặt cược vào những kỳ vọng AI còn mơ hồ.

Nhìn lại năm 2024, người lao động nhiều ngành công nghiệp tại Mỹ, như công nghệ và tài chính, khi đối mặt với tình trạng sa thải hàng loạt.

Google đã cắt giảm hàng trăm việc làm trong các nhóm kỹ thuật, phần cứng và đội ngũ hỗ trợ. Amazon đóng lại hàng trăm vị trí ở các bộ phận Prime Video, MGM Studios, Twitch livestream và Audible.

Công nghệ không phải là lĩnh vực duy nhất gây chú ý về việc cắt giảm việc làm. Citigroup đang cắt giảm 10% lực lượng lao động trong bối cảnh công ty đang tiến hành tái cơ cấu.

Theo CNBC đưa tin, "nhà táo khuyết" sa thải 614 công nhân ở California, theo một hồ sơ mới của tiểu bang. Đây là đợt cắt giảm việc làm đáng kể đầu tiên của công ty kể từ đại dịch Covid-19.

Hay đối với gã khổng koof gọi xe công nghệ, ở năm 2024 Grab Holdings Ltd. chuẩn bị cho đợt sa thải lớn nhất kể từ sau đại dịch, khi công ty này phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt trong lĩnh vực gọi xe và giao đồ ăn trên khắp Đông Nam Á.

Việc cắt giảm sẽ được công bố tương đương khoảng 360 nhân viên.

Có thể thấy làn sóng sa thải nhân sự lao động đã có nhiều biến động kể từ sau đại dịch Covid-19. Cộng hưởng cho làn sóng này là công nghệ về trí tuệ nhân tạo và những vị trí việc làm đòi hỏi về năng lực của người lao đônng cao hơn, chất lượng hơn.

×