Nợ công Mỹ vượt 100% GDP, gánh nặng nợ nần lớn chưa từng có

Nợ quốc gia của Mỹ hiện chính thức vượt quy mô nền kinh tế (GDP), thậm chí đang trên đà phá vỡ kỷ lục lịch sử được thiết lập ngay sau Chiến tranh Thế giới thứ II.

Tính đến ngày 31/3, nợ công của Mỹ đã chạm mốc 31.265 tỷ USD, trong khi tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong năm vừa qua đạt 31.216 tỷ USD. Theo dữ liệu công bố hôm thứ Năm tuần trước, tỷ lệ này hiện ở mức 100,2%, tăng so với con số 99,5% vào cuối năm tài khóa trước (30/9). Chỉ số này được dự báo sẽ còn tiếp tục leo thang trong tương lai gần, khi chính phủ liên bang vẫn duy trì mức thâm hụt ngân hàng năm kỷ lục.

Hiện tại, Chính phủ Mỹ đang chi tiêu tới 1,33 USD cho mỗi 1 USD thu được từ ngân sách. Thâm hụt ngân sách năm nay dự kiến lên tới 1.900 tỷ USD, không có nhiều thay đổi so với năm 2025 khi các chính sách cắt giảm thuế của Đảng Cộng hòa có hiệu lực trước cả khi các biện pháp cắt giảm chi tiêu kịp phát huy tác dụng. Con số cuối cùng sẽ còn phụ thuộc vào chi phí cho cuộc chiến Iran, các khoản hoàn thuế thuế quan và sức mạnh nội tại của nền kinh tế.

Về mặt kỹ thuật, con số 100% không phải là một ngưỡng “ma thuật” khiến nền kinh tế chuyển từ trạng thái ổn định sang thảm họa. Tỷ lệ này có thể biến động trong các quý tới khi nguồn thu thuế được cập nhật hoặc GDP thay đổi theo lạm phát.

Tuy nhiên, việc nợ công chạm mức ba chữ số cho thấy những áp lực tài khóa đã tích tụ suốt nhiều thập kỷ. Mặc dù các nhà lập pháp của cả hai đảng đều bày tỏ lo ngại, nhưng trên thực tế, họ vẫn ưu tiên cắt giảm thuế và tăng chi tiêu để đổi lấy những lợi ích chính trị ngắn hạn.

“Chúng ta đang tiến vào một vùng đất chưa có trên bản đồ”, ông Marc Goldwein, Phó Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có Trách nhiệm, nhận định. “Không có sự khác biệt quá lớn giữa 99% và 100%, nhưng đó thực sự là một vị thế đáng sợ”.

Tỷ lệ nợ/GDP là thước đo được các nhà kinh tế dùng để đánh giá mức độ gánh nặng vay nợ đối với nền kinh tế. Khi tỷ lệ này tăng, nguồn lực sẽ bị dồn vào việc trả nợ thay vì được sử dụng hiệu quả hơn ở các lĩnh vực khác.

Khi nợ tăng, chính phủ cũng trở nên nhạy cảm hơn với lãi suất. Hiện, mỗi 7 USD chi tiêu liên bang thì có 1 USD dành cho việc trả lãi. Theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội, chỉ cần lãi suất tăng thêm 0,1 điểm phần trăm cũng sẽ khiến chi phí tăng thêm 379 tỷ USD trong vòng 10 năm.

Nếu không có gì thay đổi, Mỹ có thể tiến tới mức nợ tương đương với các quốc gia như Pháp, Italy, Hy Lạp và Nhật Bản, những nước đã trải qua nhiều mức độ áp lực kinh tế khác nhau. Tuy nhiên, Mỹ vẫn có dư địa vay nợ lớn hơn nhờ việc kiểm soát đồng tiền dự trữ toàn cầu và vị thế "nơi trú ẩn an toàn" của trái phiếu kho bạc.

Dù vậy, lợi thế này không thể kéo dài mãi. Các nhà kinh tế cảnh báo rằng về lâu dài, nợ công cao sẽ đẩy lãi suất tăng, qua đó ảnh hưởng đến lãi vay mua nhà, mua xe và thẻ tín dụng. Tình trạng này cũng làm suy giảm đầu tư tư nhân do "hút" vốn khỏi nền kinh tế.

"Khi lợi suất trái phiếu tăng cao, nhà đầu tư sẽ yêu cầu mức sinh lời cao hơn từ các dự án trong nền kinh tế thực", ông James Poterba, nhà kinh tế tại MIT, nhận định.

Một số chuyên gia cũng cho rằng nợ công cao có thể gây áp lực lạm phát, buộc ngân hàng trung ương giữ lãi suất thấp, hoặc trong trường hợp cực đoan là phải in tiền để trả nợ.

"Với việc nợ đã vượt 100% GDP, vấn đề chỉ còn nằm ở thời gian trước khi chúng ta vượt mức kỷ lục 106% từng đạt được ngay sau Thế chiến thứ II", bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm, cho biết.

Nợ công Mỹ từng vượt 100% GDP trong đại dịch Covid-19 năm 2020 do GDP sụt giảm và chính phủ vay mạnh để hỗ trợ nền kinh tế. Sau đó, tỷ lệ này giảm nhờ tăng trưởng phục hồi và lạm phát cao.

Mỹ chưa từng kết thúc một năm tài khóa với tỷ lệ nợ trên 100% GDP kể từ năm 1946, nhưng điều này có thể sớm thay đổi. Tỷ lệ nợ công/GDP của Mỹ từng đạt đỉnh lịch sử 106,1% vào năm 1946, trước khi giảm mạnh nhờ tăng trưởng kinh tế, lạm phát và việc cắt giảm chi tiêu quân sự. Đến năm 1957, tỷ lệ này đã xuống dưới 50% và vẫn duy trì dưới 40% vào năm 2008.

Khác với giai đoạn 2020-2021, các yếu tố khiến thâm hụt ngân sách tăng lên hiện nay mang tính cơ cấu, không phải tạm thời, trong khi lãi suất cũng cao hơn. Dự báo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội cho thấy tỷ lệ này có thể đạt 100,6% khi năm tài khóa kết thúc vào ngày 30/9, thậm chí vượt mức kỷ lục trong thập kỷ tới.

×