Tám nhà thầu sân bay Long Thành dùng tiền tạm ứng gửi tiết kiệm lấy gần 10.7 tỷ đồng tiền lãi

Chuỗi vi phạm tại dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1

Thanh tra Chính phủ ngày 28/07 công khai Thông báo 2608/TB-TTCP về Kết luận thanh tra 318/KL-TTCP ban hành ngày 18/06 đối với dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1.

Trong 4 gói thầu được kiểm tra, gói 5.10 xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga hành khách có quy mô lớn nhất, bị nêu hàng loạt vi phạm từ lựa chọn nhà thầu, sử dụng nhà thầu phụ đến quản lý tiền tạm ứng, vật liệu, thiết bị, ngoại tệ và thanh toán. Các nội dung kiểm tra tập trung vào phần việc thực hiện đến 31/03/2025.

Dự toán gói 5.10 được duyệt gần 35.9 nghìn tỷ đồng. Giá trị hợp đồng gồm hơn 27.8 nghìn tỷ đồng và gần 338.9 triệu USD, tương đương 35.8 nghìn tỷ đồng theo tỷ giá khi công bố kết quả lựa chọn nhà thầu. Riêng dự toán gói này bằng gần một phần ba tổng mức đầu tư 109.7 ngàn tỷ đồng của toàn bộ sân bay Long Thành giai đoạn 1 và hơn 36% dự án thành phần 3 do Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam - CTCP (UPCoM: ACV) làm chủ đầu tư.

Nhà ga nằm trên khu đất 150ha, gồm khối trung tâm và 3 cánh với tổng diện tích sàn hơn 376 nghìn m2, công suất 25 triệu lượt khách mỗi năm. Liên danh Vietur trúng thầu và khởi công ngày 31/08/2023, thời gian thực hiện hợp đồng 39 tháng.

IC ICTAS của Thổ Nhĩ Kỳ đứng đầu liên danh Vietur. 9 thành viên trong nước gồm Newtecons, Ricons, Tổng Công ty Xây dựng Hà Nội - CTCP (Hancorp, UPCoM: HAN), Tổng Công ty Xây dựng số 1 - CTCP (UPCoM: CC1), Tổng CTCP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex, HOSE: VCG), ATAD, CTCP Xây dựng Phục Hưng Holdings (HOSE: PHC), SOL E&C và HAWEE.

Phạm vi thanh tra không bao gồm việc lập, thẩm định và phê duyệt dự toán, giá gói 5.10 do nội dung này đã được Kiểm toán Nhà nước kiểm toán. Báo cáo kiểm toán trước đó xác định một số định mức và chi phí chưa phù hợp, làm dự toán tăng hơn 47.3 tỷ đồng; sau giảm trừ, giá gói thầu vẫn không thấp hơn giá trúng thầu.

Sai sót xuất hiện từ hồ sơ mời thầu, với nhiều nội dung phải sửa đổi, yêu cầu thông số kỹ thuật theo các tiêu chuẩn đã hết hiệu lực và tiêu chí về hợp đồng xây lắp tương tự chưa phù hợp. Tổ chuyên gia đánh giá hồ sơ dự thầu còn không yêu cầu làm rõ năng lực, kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự của Vinaconex theo quy định.

Tám nhà thầu sân bay Long Thành dùng tiền tạm ứng gửi tiết kiệm lấy gần 10.7 tỷ đồng tiền lãi

Chuỗi vi phạm tiếp tục kéo sang cách phân chia công việc. Hợp đồng 5.10 cho phép giá trị giao thầu phụ tối đa bằng 80% giá hợp đồng, cao hơn mức 77.3% Vietur đề xuất trong hồ sơ dự thầu và không phù hợp hồ sơ mời thầu. Ban Quản lý dự án Long Thành còn chấp thuận một số nhà thầu phụ sau khi hợp đồng giữa các bên đã được ký, làm thủ tục với nhà thầu phụ nước ngoài chưa đúng quy định và để IC ICTAS ký hợp đồng vượt tỷ lệ công việc được phép giao thầu phụ mà chưa có sự chấp thuận của ACV.

Hai nhà thầu phụ được chấp thuận khi chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện về chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng là CTCP Phụ kiện và Nhà thép Nhất cùng CTCP Đầu tư Xây dựng SOL E&C. Thanh tra yêu cầu Vietur rà soát, chấm dứt hợp đồng với các nhà thầu phụ không đủ điều kiện, năng lực theo thỏa thuận.

7 nhà thầu chính gồm Newtecons, Ricons, Hancorp, CC1, Vinaconex, ATAD và Phục Hưng giao một phần việc trị giá hơn 1.59 nghìn tỷ đồng cho các đơn vị chưa được ACV chấp thuận làm nhà thầu phụ. Thanh tra Chính phủ xác định đây là hành vi chuyển nhượng thầu, vi phạm Luật Đấu thầu 2013.

Xét trên toàn Liên danh Vietur, kết luận nêu 9/10 thành viên đã ký hợp đồng với các nhà thầu khác để thực hiện phần việc trị giá hơn 1.65 nghìn tỷ đồng. Danh sách gồm 7 doanh nghiệp kể trên cùng SOL E&C và HAWEE.

4 nhà thầu phụ của IC ICTAS gồm Ricons, Newtecons, SOL E&C và CTCP Kết cấu thép ATAD Đồng Nai tiếp tục ký hợp đồng với các đơn vị khác để thực hiện phần việc trị giá gần 2.84 nghìn tỷ đồng. Việc này vi phạm hợp đồng 5.10 và phải tiếp tục được rà soát, làm rõ trách nhiệm theo ý kiến Bộ Tài chính.

ACV và liên danh tư vấn giám sát Japan Airport Consultants - CTCP Tư vấn Công nghệ, Thiết bị và Kiểm định Xây dựng (Coninco) cũng được nêu tại phần cung cấp, lắp đặt hệ thống quản lý trung tâm CMS. Theo đề nghị của nhà thầu, chủ đầu tư và tư vấn đã chấp thuận cho IC ICTAS giao phần việc này cho Ricons dù không thuộc phạm vi được phép giao thầu phụ trong hợp đồng. Thanh tra xác định đây là hành vi chuyển nhượng thầu, trong đó ACV và đơn vị tư vấn giám sát là các bên chấp thuận.

Tiền tạm ứng cũng không đi thẳng toàn bộ vào công trường. Có 8/10 thành viên Vietur đem tổng cộng hơn 936 tỷ đồng gửi tiết kiệm có kỳ hạn và thu gần 10.7 tỷ đồng tiền lãi. Việc này không đúng mục đích sử dụng tiền tạm ứng theo hợp đồng và quy định pháp luật. Các nhà thầu còn không cung cấp được chứng từ liên quan đến việc sử dụng gần 5.6 tỷ đồng khác.

Một vấn đề khác nằm ở đồng tiền dự thầu và thanh toán. Hồ sơ của Vietur sử dụng ngoại tệ đối với phần giá trị hơn 235.7 triệu USD không đúng quy định, nhưng bên mời thầu không phát hiện để yêu cầu làm rõ. ACV sau đó ký hợp đồng theo hồ sơ dự thầu và sử dụng USD làm đồng tiền thanh toán. Đến 31/03/2025, phần chi phí thiết bị này chưa được nghiệm thu, thanh toán, trong khi tỷ giá USD đã tăng đáng kể, làm phát sinh nguy cơ gây thất thoát cho ACV.

Thanh tra Chính phủ yêu cầu ACV xác định lại tỷ giá quy đổi, rà soát toàn bộ phần cung cấp và lắp đặt thiết bị còn thanh toán bằng ngoại tệ do IC ICTAS đảm nhận. Ngân hàng Nhà nước được giao xem xét, xử lý các tổ chức liên quan đến vi phạm quy định về hoạt động ngoại hối.

Các vấn đề tại gói 5.10 còn trải từ vật liệu đầu vào đến thiết bị thi công. Một số vật tư, thiết bị thay đổi nơi sản xuất, mã hiệu hoặc nhà sản xuất so với hồ sơ dự thầu. ACV chấp thuận không sử dụng thép hình H thương hiệu Posco như cam kết nhưng chưa thương thảo giảm giá. Một số thiết bị không được nhà thầu khai báo, đã hết hạn kiểm định hoặc thiếu chứng nhận hợp quy.

Kết quả thí nghiệm gân thép được lấy từ phòng thí nghiệm chưa được cấp chứng nhận đối với chỉ tiêu này, trong khi hồ sơ còn thiếu kết quả thí nghiệm thành phần hóa học của thép theo yêu cầu kỹ thuật. Bộ Xây dựng được giao kiểm tra hoạt động của Phòng thí nghiệm vật liệu và kiểm định công trình thuộc Công ty Tư vấn Kiểm định Xây dựng và Giao thông phía Nam cùng Phòng thí nghiệm kiểm định xây dựng thuộc Liên hiệp Khoa học Địa chất Kiểm định nền móng xây dựng Sài Gòn.

Một số hạng mục được thi công trước khi biện pháp tổ chức thi công được chủ đầu tư và tư vấn giám sát chấp thuận. Riêng biện pháp nâng kết cấu mái thép trung tâm nhà ga được thay đổi và ACV thông qua nhưng chưa qua thẩm định của cơ quan chuyên môn về xây dựng. Chủ đầu tư phải đánh giá mức độ ảnh hưởng đến khả năng chịu lực; nếu phát hiện ảnh hưởng an toàn kết cấu, ACV phải báo cáo cơ quan chuyên môn và xử lý trước khi đưa công trình vào khai thác.

Đến 31/03/2025, tiến độ một số hạng mục còn chậm so với bảng tổng tiến độ được duyệt. Một số công việc chưa có trong hệ thống định mức nhưng ACV chưa lập danh mục để xây dựng định mức mới, còn nhiều khối lượng theo hợp đồng chênh lệch lớn so với bản vẽ thi công.

Khâu nghiệm thu, thanh toán cũng phải rà soát lại ở nhiều phần việc. Thanh tra nêu việc thanh toán cự ly vận chuyển kết cấu thép không đúng thực tế; gần 30.8 tỷ đồng công việc sử dụng cát và cấp phối đá dăm có thành phần hạt thay đổi nhưng chưa điều chỉnh đơn giá. Giá vật liệu thay đổi nguồn gốc và đơn giá nâng mái trung tâm chưa được thương thảo lại, còn đợt thanh toán đầu tiên thiếu hồ sơ bảo hiểm cho người lao động theo điều kiện hợp đồng.

ACV mua bảo hiểm công trình chưa đủ giá trị hợp đồng, một số nhà thầu chưa thực hiện đầy đủ bảo hiểm bắt buộc cho người lao động trên công trường. Một số hóa đơn giá trị gia tăng được lập sau thời điểm nghiệm thu khối lượng hoàn thành; một số nhà thầu xây dựng chậm kê khai thuế giá trị gia tăng vãng lai tại Đồng Nai.

Chủ đầu tư còn được yêu cầu làm việc với Vietur để kiểm tra nguồn gốc, chất lượng vật tư và thiết bị phòng cháy, chữa cháy liên quan Công ty TNHH PCCC Tomoken Việt Nam, tránh sử dụng hàng giả, hàng kém chất lượng.

Chuyển Bộ Công an điều tra nhiều vi phạm tại Dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1

Kết luận thanh tra chỉ rõ nhiều thiếu sót, vi phạm trong việc thực hiện một số Dự án thành phần; đồng thời kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo xử lý, chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật đối với một số nội dung.

Một trong những nội dung đáng chú ý được nêu tại kết luận thanh tra là việc nhà thầu chính, nhà thầu phụ ký hợp đồng giao cho nhà thầu khác thực hiện một phần công việc thuộc các gói thầu khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận.

Theo đó, đối với Dự án thành phần 3, kết luận thanh tra xác định tại Gói thầu 5.6 và Gói thầu 5.10 có nhiều trường hợp nhà thầu chính, nhà thầu phụ ký hợp đồng giao cho nhà thầu khác thực hiện một phần công việc của gói thầu, thuộc hành vi chuyển nhượng thầu theo quy định của Luật Đấu thầu năm 2013.

Kết luận thanh tra cũng chỉ rõ, tại Gói thầu 5.10, hồ sơ dự thầu của nhà thầu liên danh Vietur dự thầu bằng đồng tiền nước ngoài đối với một phần giá trị dự thầu, nhưng bên mời thầu không phát hiện để làm rõ; hợp đồng được ký và sử dụng đồng tiền thanh toán bằng USD không đúng quy định. Kết luận thanh tra nêu, sai sót này có nguy cơ gây thất thoát cho ACV khi phải thanh toán bằng USD theo tỉ giá tại thời điểm thực hiện.

Trên cơ sở kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính và các bộ, ngành, địa phương rà soát, chấn chỉnh công tác quản lý nhà thầu phụ, đặc biệt là hành vi chuyển nhượng thầu; tăng cường thanh tra, kiểm tra, phát hiện, xử lý nghiêm các vi phạm theo phương châm "làm một vụ việc cảnh tỉnh cả vùng, cả lĩnh vực", nhằm phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa hành vi chuyển nhượng thầu tại các công trình, dự án quan trọng quốc gia.

Thanh tra Chính phủ chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật đối với một số nhà thầu chuyển nhượng thầu và chủ đầu tư Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) vi phạm quy định tại khoản 8, Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2013; vi phạm quy định về đồng tiền dự thầu, đồng tiền thanh toán theo Luật Đấu thầu năm 2013 và các quy định có liên quan. Đồng thời, Thanh tra Chính phủ chuyển kết luận thanh tra này cho Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý các vi phạm trong việc lựa chọn nhà thầu và các vi phạm khác tại các gói thầu nêu trong kết luận thanh tra liên quan đến vụ án hình sự do Cơ quan Cảnh sát điều tra - Bộ Công an đang điều tra (nếu có) và các vấn đề liên quan đến các công trình, dự án quan trọng quốc gia theo thẩm quyền, nhiệm vụ Thủ tướng Chính phủ giao.

Kết luận thanh tra cũng kiến nghị Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, UBND TP. Đồng Nai cùng các chủ đầu tư là Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) và ACV, theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, tổ chức rà soát, chấn chỉnh, khắc phục các thiếu sót, vi phạm; xử lý trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân liên quan theo đúng quy định của pháp luật./

×